Батыс журналистері мақалаға тауар ретінде қарайды. Шығыс халқы романтик қой. Журналистикадан өзінің миссиясын іздеуге тырысады. Менімше, бұл жерде екеуінен синтез  жасау керек сияқты.

“Шеберлік аз кезде ерік-жігерді іске қосу керек” (Есей Жеңісұлының сұхбатынан)

“Қазіргі адамдар “бірің өліп, бірің қал” дегенді мықтап ұстап алған. Өйткені, адамдар ешкімге сенбейді, сенейін десе еститін әңгімелерінің бәрі өтірік. Сондықтан бәріміз ас үйде отырып, үстелді тоқпақтап. революция жасаймыз да, көшеге шыққанда үнсіз қаламыз. Өкінішке қарай, осылайша екіжүзді боп барамыз…” (Болат Атабаев)

Кей кезде қатты асығып тұрасың да, осындай тосқауылдарға кезіккен кезде мазасыздана бастайсың. Бұл тым субъективті пікір де болуы ғажап емес. Кім не ойлайды?

Журналист: Журналистің дәстүрлі медиадағы жұмысы мен блоггерлік рөлін қалай сипаттар едіңіз?

Қонақ: (Магда Абу Фадил): Маған әртүрлі басылымдарда репортер боп, халықаралық сала журналисті болу, редактор боп қызмет атқару қатты ұнайды. Бірақ блогшы болу одан да қызығырақ: мәтініңізді ешкім тексермейді. Бұл өзгеше еркін алаң. Мен журналист болғандықтан әрине, ақпараттың нақтылығына, объективтілігіне қатты мән берем. Яғни, бір сөзбен айтқанда бұл жерде ережелер емес, қолданатын құралдар өзгеріп отыр.

Журналист: Журналистердің онлайн басылымдарға ауысына көзқарасыңыз қалай? Ақша табу үшін блогерлерге не істеу керек?

Қонақ: The Huffington Post (басылымы) маған ақша төлемейді, және оған қарсылығым да жоқ. Менің өзімнің жұмысым бар, ал блог мен үшін хобби ғана. Табыс әкелетіндей сайт болмаса блог аша аламын, бірақ ол үшін уақыт керек. Ал менде уақыт тапшы. Бұған қоса, әр журналистің өз блогының болғаны жақсы деп есептеймін. Ол осы арқылы бір жағынан өзінің аудиториясын да кеңейтеді. Өз басым журналистиканың ашықтығына сенемін.

Журналист: Жақында ғана Араб медиа-форумында болдыңыз. Қандай оймен қайттыңыз?

Қонақ: Араб медиа-форумы — бұл бұрынғы достарыңды кездестіріп, кәсіби байланысыңды нығайтатын тамаша басқосу алаңы болды. Биылғы форумда араб әлеміндегі өзгерістер, революция болған елдердегі жағдай т.б мәселелер талқыланды. Әсіресе, бұл оқиғалардың БАҚ-та қалайша сипатталғаны маңызды болды. Осындай толқу кездерінде ақпарат құралдарына жұмыс істеу қаншалықты қиын болғаны да осы форумда айтылды. Қалайша үздік журналист, коммуникатор болуға болады? Осы жөнінде пайдалы сабақ ала алдық деп үміттенемін.

Журналист: Жаңа медиа кәсіби журналистикаға қауіп төндіреді деп ойлайсыз ба?

Қонақ: Жоқ,егер журналистер бұл мүмкіндіктерді тиімді пайдалана білсе, әлеуметік БАҚ пен азаматтық журналистика қауіп төндіреді дегенге сенбеймін. Біз 21 ғасырда өмір сүріп жатырмыз:  қазір университет кезінде оқығандарымыздың бәрі ескіріп кетті. Этикалық принциптер сол қалпында қалды дегенмен ақпаратты беру әдістері түбегейлі өзгерді. Мазмұн өзгерді – жаңа өзгерістерге бейімделуге тиіспіз.

Журналист: журналист болу үшін журналистиканы бітірудің қандай қажеті бар?

Қонақ: Журналистика білімін меңгеру үшін қаншалықты күш салу қажет екенін білмеймін. Себебі, қазіргі таңда медиаортаның дамып бара жатқаны соншалықты сәт сайын айнала өзгеріп отыр. Тіпті уақытпен жарысып барады десек те болады. Дегенмен жұмыс берушілердің дипломды талап ететінін де ұмытпауымыз керек. Ең бастысы, қазір технология саласында біліміңді жетілдіріп отыру өте маңызды. Ал еңбек нарығына келетін болсақ, оқу орны түлектері ылғи пайда болып жатқан соңғы тенденциялар мен технология жаңалықтарынан, жұмыс берушілердің талаптарынан хабардар болып отыруы тиіс деп есептеймін.

2) Қоғамдық, табиғи, ғылыми байланыстар мен қатынастардың сан алуандығын, көпқырлылығын меңгеріп, түсіне алмау;

3) Интеллект тәжірибесі мен шығармашылық мәдениетті жаппай тұншықтыру;

4) Надандық – қоғамдық жұтаңдану мен дүрбелеңнің “қайнар көзі”;

“Биыл өткен жылдағыдай оқушылар мас күйде қала көшелерін лимузинмен кезіп жүрмейді. Бұған қоса, оларға қоштасу кешін ойын-сауық мекемелерінде ішімдік ішіп, тойлауға да рұқсат бермейміз. Оқушыларсыз-ақ ресторандардың маскүнемдері өз алдына жетеді”

Өз басым, әкімнің әрекетін құптаймын. Қазір бұрынғыдай мұндай кештер “скромный” өтпейді. Оқушылар әсіресе, қыздар көйлек киюде жарысатын бопты. “Кімдікі әдемі”, “кімдікі қымбат”. Қазір олар кәдімгі барахолканың өзін жақтырмайтын көрінеді. Бір-бірін қайталамас үшін “строго” салондарға барады, қымбат-қымбат көйлек тіккізеді. Ал байғұс ата-аналар болса, әйтеуір “өзгеден кем қалмасын” деп қызының не ұлының сұрағанын қарыз алса да тауып беруге тырысады. Жақында ғана естідім, биыл бір Алматының мектебінде мұндай кешке ата-аналар 100 мыңнан (теңге) жинап жатыр екен. Енді ойлап көріңіз, жалпы республикада орташа жалақы көлемі 55-60 мың деп естігем. Сонда 100 мың теңгені ата-ана қайдан тауып береді? Қарызға бере алатын таныс болса, ол да жақсы мұндай жағдайда. Бұл тым асыра сілтеушілік, құр ақша шашу деп есептеймін.

Мұндай кештер өтпесін демеймін, өтсін, бірақ ата-аналардың да әлеуметтік жағдайы ескерілуі тиіс. Жастарға ерік берсең, аспандағы айды сұрайды. Олардың құндылықтары мүлде басқа. Солай екен деп те оларды кінәлауға тағы да болмайды. Менімше, бұл мәселені шешу үшін бәлкім, министрлік бір ортақ қаржы мөлшерін белгілеу керек шығар. Мысалы, “қалалық ата-аналар бәленбайдан жинасын”, “ауылдағылар бәленбайдан жинасын” дегендей.

Кей кезде заман не боп бара жатыр деп ойлайсың. Жақында ғана ауылға барғанда әпкем бастауышты бітіретін жиеніме “көйлек керек” деп жүгіріп жүр. Сөйтсе, төртінші сынып бітірген оқушыларда кәдімгідей үлкен бал өтеді екен. Тағы да ата-аналар ақша жинап жатыр: үш мыңнан. “Бұрындары бізде жай ғана сынып сағаты бола салушы еді ғой” деп таңқалдым. Мұның артында “сынып жетекшісіне сыйлық”, “директорға сыйлық” деген сияқты түрлі “жоралғылар” бар. Тағы да салмақ ата-аналарға түседі.

Осындай нәрселерді кім ойлап табады, түсінбеймін. Неге адамдар соншалықты тойшыл-ысырапшыл боп барады? Біз өзгердік пе, әлде заман өзгерді ме?

Жаңбыр салыстырмалы түрде тоқтады дегенде тысқа шықтым. Қырық жамау жолдың қалтарыс-бұлтарыстарының бәрін су толтырған, жоғарыдан төменге қарай өзенше ағып жатыр. Жаңбыр астында қалмадым деген аты болмаса, су кешіп, әйтіп-бүйтіп тоғыздарда үйге әрең жеттім. Жаңбыр жауса, Алматының көшелерінің бәрі көлге айналатыны несе екен, осы?!

Осы кезге дейін адамзат өмір сүрудің мыңдаған формуласын тауып, сансыз қағидаларын жасап тастапты. Бірақ бәрібір сол аксиома: өмірде даңғыл жол жоқ, бірде біреуді қайталайсың, бірде тыңнан жол салуға тура келеді. Мұны түрлі өлшем бірліктерге де салып айтуға да болады. “Өмір сонысымен қызық” дегенді де талай естігем.

Сондықтан өмірде “мына мінез жаман”, “мына мінез жақсы” деп кесіп айта алмайтын сияқтымыз ғой. Олай болса, қанға сіңген мінездің кемшілігімен қатар артықшылығы да міндетті түрде бар болуы керек. Жұбаныш та сол.

Бүгін “Время” газетінде бір сейсмолог-ғалымның сұхбаты жарияланыпты. Сондағы ең маңызды бөліктерін аудардым.

“Время” тілшісі: – Төтенше жағдай департамент өкілдері 2011 жылы Алматыда 7 баллдан артық жер сілкінісі болмайды деп жатыр. Бұған сенуге бола ма?

Ғалым: – Жоқ. Ешкім де «жер сілкінеді» немесе «жер сілкінбейді» деп кесіп айта алмайды. Сейсмикалық дәл болжам жасау проблемасы әлем бойынша әлі шешілген жоқ. Біз ғылыми тұрғыда ізденіс жолындамыз және ауа райын болжаушылар сияқты іс жүзінде болжам айта алмаймыз.

Тілші: – Көбісі «қандай да бір жанжалдар болған жерде жер сілкінеді», яғни «жер-ана адамдардың қатігездігінен «шаршап», апаттар арқылы белгі береді» деп ойлайды…

Ғалым: – Шынында да өзге әріптестерімізбен бірге бұл тенденцияны совет заманынан бері байқап келеміз. Мысалы, 1988 жылы Спитак жер сілкінісі болған кезде дәл сол уақыттарда Армения мен Әзірбайжан арасында қақтығыстар болып жатқан еді. Сол сияқты өткен ғасырдың 70-80-ші жылдары Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстанды айтуға болады. Әрине, бұл – заңдылық деп айту қиын. Бірақ әлемде мұндай жағдайлар жиі қайталанады. Оның немен байланысты екенін айта алмаймын. Бірақ қазіргі таңда ғалымдар осыған бас қатырып жатыр…”

“Сақтансаң – сақтаймын” дейді ғой. Әрқашан сақ жүрейік! Жаратқан Ием бәрімізді табиғи апаттан сақтасын! Жер сілкінісі болмай-ақ қойсын! Рахаттана еңбектеніп, тыныш өмір сүргенге не жетсін!